lunes, 6 de noviembre de 2017

O GHRUPO DOS VINTEDOUS. PRIMEIRA PARTE, por Ramon Lainho





Corría o verán do ano 1940, ou senón de 1941. Era mediados do mes de aghosto. Por esas datas, cadraban dous días de festa, da Nosa Señora de Nebra. En concreto, o día 15 de aghosto correspondía a Nosa Señora e, por outra parte, o día 16 era San Roque.



Daquela, a xente camiñaba a pé a todas partes. Como consecuençia desta realidade, xuntábanse moços e moças que iban e viñan en ghrupo para distintos eventos soçiais.



Desde a parroquia de Cures e, coa idea de acheghárense a esas festas de Nebra, formouse un ghrupo de vintedous moços, pertençentes a diversas aldeas da parroquia. Eran, prácticamente, dunha idade pareçida.



Por aquel entón, existía xa de antigho, unha tradiçión de rivalidade entre parroquias. Como unha de tantas, atopábanse nesa realidade, Cures e Nebra.



Aos de Cures, conoçianos como, “os da Ghata”. Diçir que quen traballou esa pedra, é posible que intentara façer unha leoa ou, quiçais un león.

 

E por outra banda, aos de Nebra, alcumábanos como “os da Vigha atravesada”. 



As rivalidades entre parroquias, eran de moços e maiores. Extendíase ás idades que tiñan conoçemento deste feito. Anque, maiormente, dábase entre o sexo masculino.



En cada ghrupo soçial, sexa cal for a materia da vida a tratar, sempre había quen destacaba polo seu carisma. É diçir, tiña madeira de líder.



Entre eles estaba Ramón da Xastra, do lughar de Hermo, na Ameán. El foi quen me contou esta historia. Naquel entón, cando suçedeu a aventura común destes vintedous amighos, el rondaría os 18 ou, vinte anos. O resto dos compañeiros, serían do mesmo tempo cá el.


A día de hoxe, quiçais sexa un dos poucos superviventes do ghrupo ou, se cadra, o único. A casa dos da Xastra, xa leva tempo abandoada. Nela, naçeu Ramón e, viveu de solteiro. Ademáis de súa irmán máis vella, Ramona, a cal sighueu vivindo aquí, ata máis tarde e, incluso de casada tamén viveu nela. Desconoço se tiñan alghunha irmán máis. Cando Ramona foise vivir co seu home á parte de Cariño (Cabo de Crus), esta casa foi habitada por Moncho das Laíñas (curmán deles), coa muller e dúas fillas. Pero, anos despois, este último matrimonio fixo unha casa nova, e a casa quedou deshabitada.
 


Ramón da Xastra, aínda tempo despois desta aventura estival que nos ocupa, casou coa miña tía materna, Benigna de Esperança, quen xa non está entre nós. Ao casaren, foron vivir á casa da señora Ghenerosa, tía de Ramón, quen estaba solteira e sen fillos. Abaixo, Ramón da Xastra na casa alcumada como "os de Ghenerosa". Está na coçiña cun prato de filloas na mesa e, hai lume no foghón enriba da lareira.







Cuberto da casa, con portal, na que unha parte ten dobre folla.



Ghateira nunha esquina do portal, por onde entra e sae o ghato.



Hórreo dos de Ghenerosa.

 

Conectando coa aventura, encontrábase na mesma parte da aldea, Françisco da Barreira.



Outro compañeiro máis, Xan Domincos de Queirugha, veçiño dos dous anteriores. Casa matrís dos de Queirugha, que posteriormente fixeran casa nova, perto desta.



Vitoriano de Felipe, amigho del que vivía un pouquiño máis arriba, no punto chamado A Ighlesia, na Ameán. 





Casa matrís dos de Felipe, xa que enfronte construíran unha nova vivenda. 



Pías de pedra que poden conter líquidos (xeralmente aghua) ou, sólidos. E cando se queira, combinar ámbolos dous, cheghando a ter varios usos. Se cadra para beberen e comeren os animais. Hai quen as empreghan de lavadeiros, para lavar a roupa, etç. 



Ese día de mañán, pola fresca, os vintedous ao completo, reuníronse no sitio acordado.



Pudera ser no camiño sacramental xunto a ighrexa,



no adro dela,  
 


se cadra, no recorrido da vía ou,



noutro punto semellante.



Vista do hórreo, en março do 2015, cando se lle estaba sacando terreo á rectoral para metelo máis adentro. En vida dos avós e, na xuventude de meus pais, durante as festas, puñan un palco de madeira adornado con mimosas, desde riba do adro hastra o muro da rectoral, atravesando en ponte o camiño, xa que está estaba máis fondo, podéndose pasar ben de pé, por debaixo do palco.
  





O hórreo, co terreo da horta mincuado, hoxe en día.



Polo lado sur da casa, está o "muíño do cura".

 

Cando xa estaban todos os moços xuntos, iniçiaron a marcha polo camiño sacramental que, vai monte a través, cara a Nebra. Este camiño que cheghaba hastra O Son, fora aberto e mantido polo andar das xeraçión pasadas.



Con eso, subiron por este vieiro, a carón da ighrexa. 



Pasaron á beira da casa de Felipe, e dos de Reperto.



Soborpasaron a actual "Taberna de María", alcançando a paraxe de "Sovalo". Esta paraxe, começa exactamente, na esquina superior da "Ghranxa do Cura" (a rectoral), ata a altura da casa dos da Cañota, de Carboeiro. Despois, vén a paraxe "das Carballas".

 



Ao remate da contorna anterior, colleron pola paraxe de "A Pedreira". 

 
 


E, chegharon á altura de Cubelo.




Desde aquí, queda perto o Coto da Moureira.

 


Cubelo, visto ao fondo.

 
 


Foron baixando polo camiño, creo que aínda chamado, da Pedreira. Cada ano que pasa, o camiño vaise estreitando sobor de todo, polos toxos que van inçando e estendéndose máis. Anque tamén hai alghunha silveira, e uns que outros fieitos.

 
 
 


Non hai moitos anos, que por aquí pasaba Manolo de Cubelo montando o seu cabalo ou, a súa besta para ir botar a partida na taberna de María, da Ameán. Ou para despraçarse nela dun lado a outro. De paso, mantiña en uso estes camiños, chapodando os toxos para que non taparan os camiños.

 
 
 
 


Cançela artesanal, semellando máis ben a unha sebe, a cal pecha un aghro perto da entrada á aldea de Cubelo. 



Ponte nova sobor do río de Cubelo que antes da pista, non existía tal ponte. E, no seu sitio, había uns "pasos" (pedras soltas) cruçando o río para atravesar a xente e os animais. Podían pisarse eses "pasos", cando o río levaba pouco caudal. Porque coas enchentas, era dificultoso atravesalo. 




Unha cançela mellor feita que as descritas anteriormente. Río arriba, a non moitos metros, atópase o "muíño de riba" de Cubelo. Deste, son propietarios, a casa de Carmen e Chico, como tamén a casa de Manolo e, unha casa de Lidón. Esta última, tiña rolda polo verán, neste muíño de riba de Cubelo. E, viña moer nesta estaçión estival porque non lle levaba aghua o río de Lidón para moer alá. Logho, río abaixo, atópase o "muíño de baixo", propiedade únicamente da casa de Manolo de Cubelo.





Manolo de Cubelo, seghundo conta súa irmán Maruja, tamén limpaba os camiños e corredoiras, propios da aldea. Hoxe, cada ves máis en abandono, como na maioría dos lughares.






Nótase o empedrado que se vai tapando coa herba e as silveiras. Viñas deixadas, tanto enriba do camiño, como na beira del.





Diversidade de cançelos típicos de madeira,





e alghún outro de aluminio.






Pía onde, tradiçionalmente, bebían os animais. Todo, na casa do finado Manolo de Cubelo.




O ghrupo dos vintedous, pasou polo medio de Covelo.



Vista da casa de Manolo.



Pío para beberen os animais.



Unha xesta seca, no "polrón" do portal, de cando se fai a celebraçión "do maio". Na foto, está Lola, irmán do defunto de Manolo. Ela e, miña nai, teñen sido compañeiras de adolescençia cando andaban ao mineral de wolfram, con arredor de 17 anos, nas minas de Moimenta. Véxanse os postes de soporte da viña, feitos de pedra de mampostería.



Continuamos subindo,



e atopámonos coa casa de Carmen e Chico.



Sentados no banco, mentres falan con Lola da casa de baixo que, vimos antes na foto.



Unha boa viña que da sombra e, abrigha do calor. Este cuberto é onde os antighos propietarios, pais dos fillos xa faleçidos: Esperança (muller do defunto de meu tío materno Bernardino), Rosa e Manuel, ghardaban antighamente as ovellas e as crabas. Xa que hoxe, os últimos propietarios, Carmen e Chico, non as teñen.



Distintas perspectivas da casa e dos anexos.




Hórreo e asento da casa.



Diversos ánghulos da casa,




e do camiño sacramental que pasa ao seu carón. Neste espaçio, perto deste anexo da casa, (a cal foi modificada hai anos no seu aspecto orixinal, polos propietarios actuais, Carmen e Chico), é onde xoghaba de nena Esperança, filla dos primeiros propietarios. De pequena, coidaba das ovellas e as crabas, mentres paçían por este entorno de Cubelo.



Xa, cando era nai, contáballe aos seus fillos e ao home que había moitas covas. Como así é, debido a que se escañaran no seu día para sacar moito barro e façer os çiamentos do camiño sacramental. E, incluso para levantar as paredes das casas de Cubelo que se façían con barro e pedra.




Ela, pasaba moito medo, sobor de todo de pequena, coa cantidade de covas que había. Camiñaba moito, cos animais, monte arriba ou monte abaixo e, despois de volta para a casa. Tamén, de moça, sighueu axudando nas labores dos animais e da casa.



Este camiño, teno pateado moito, e incluso de xoven para despraçarse a outras aldeas e lughares, por outros motivos, xa que era a única vía de comunicaçión que había. Aparte de coller atallos e camiños de pés ou, de carro. Seghundo relatan os seus fillos, contáballes que andou moito por estes camiños, tanto cos animais, coma sen eles.



Casara con Bernardino, tío materno meu. Viviron uns anos na aldea da Silva, en Mieites. Xa que meu tío, de pequeno, levárono para a Silva, á casa dun irmán de meu avó Ramón, chamado José de Macanás. En concreto, a casa era o cuberto xa reformado que hoxe teñen os de Ambrosio. 
 


E, debeuse a que o irmán do avó e súa muller ¿Pepa? non tiveron fillos. Así que, co consentimento de meu avó Ramón, levaron ao tío Bernardino de pequeniño para herdar na casa daquela aldea. Este feito de levar de pequeno á casa dun familiar para herdar, era moi común antighamente. Entón, cando xa era xoven, casou con Esperança de Cubelo. E, viviron alí na Silva, en Mieites, onde naçeron os catro fillos, dous homes e dúas mulleres. 
 


Entrada á casa dos de Ambrosio con dúas cabaças do Samaín (a de cor laranxa do chan, xa desfeita polo peso da súa propia estrutura) e, 



vista desa casa. 


 


Nun determinado momento de casado, fóronlle morrendo os tíos de Bernardino, cos que en boa parte se criou. E, quedaron na casa, eles e máilos fillos. El, naveghou un tempiño e pasou por varios sitios. Mais, cando o fillo máis vello tiña doçe anos,



tomaron el e a súa muller a penosa e triste deçisión de marcharen con toda a familia para Erandio-Bilbao, sitios que xa vira de embarcado. Para esto, fletaron un camión no que levaron tódolos seus enseres e animais.