martes, 4 de julio de 2017

HISTORIAS DO LUGHAR E CONTOS VARIOS, por Ramon Lainho





A SANTA COMPAÑA



A quen a Santa Compaña encontrase de noite no camiño, diçíanlle que tiña que ir con eles. A compañía destas almas, íban reçando en proçesión. Penso que cando collían a alghunha persoa de noite, dábanlle unha vela prendida para ir camiñando ¿e reçando? con eles. Din quen para librarse dela, non debía irse de noite polos camiños. 



Noutros territorios, din que é a partir das doçe da noite. Tamén, en diferentes lughares, se define como fronteira horaria na que começan a saíren estas entidades ou corpos espirituais, a partir das nove ou des da noite. Sen embargho, non puden corroborar este punto de parte da xente maior. Se acaso, foi quedando esquençido no tempo. Ou tamén, como no inverno xa é noite a partir das cinco e media da tarde, e no verán aínda é dia ás des e pico da noite, quiçais non se pudo concretar esta hora exacta da noite a partir da cal a Santa Compaña começaba andando polos camiños.



No caso de que atoparse con ela, se a persoa viva da Santa Compaña que tamén levaba unha "vela", (outros din que unha crus ou, un caldeiro con aghua bendita), cha quixera pasar, ou se cadra, calquera outro membro "inmaterial" da Santa Compaña, non debía mirárselles á cara, nin collerlla. Axiña podía traçarse un círculo arredor de sí mesmo, cun pau, unha pedra, etç. e quedar dentro del, mentres pasaban. Tamén, tumbarse boca abaixo e façerse o morto ou, virarse de costas de pé, e pórse a reçar.



Naquel tempo que non había alumeado público, nin lus nas casas, eran máis propiçias estas apariçións. Relata a xente maior que as persoas de antes para evitar que a Santa Compaña os levase con ela, saían da casa cun carolo de boroa no peto do pantalón, ou da chaqueta. E de toparse con ela, había que sacalo e pórse a comelo. 
 


Outra posibilidade, de velos ao lonxe, era apartarse rápidamente do camiño, e non mirar para ela. Algho me soa, ighualmente de que debían "entrelaçarse" alghúns dedos de calquera man, ¿sen verche as mans?

 

Como se ve, esta entidade anterior ao cristianismo, está influída pola relixión (por eso falan de que a persoa viva que encabeçaba a Santa Compaña, levaba unha crus ou se cadra, un caldeiro de aghua bendita), anque verdadeiramente, pérdese na noite dos tempos. 

Entón, a un que colleran, preghuntáronlle como era costume:

  • ¿Oístelas misas de Nadal?

Respondeu el:

  •  Se Deus quer (significa que si)



Contestou a Santa Compaña:

- Ben che cadrou. (Salvástete)

Entón, non o levaron. Se non as oíra, levábano.

 


A MULLER E A MACHADA


Un home peghoulle a unha muller. E preghuntoulle ela:

  • ¿Elogho, por qué me peghas?

Dille el: 
 
  • Para que non préstela machada.



Respóndella ela: 
 
  • Pero, se aínda non a temos.

Contéstalle el:

  • Para cando a teñamos.



OS IRMÁNS E AS SARDIÑAS
 


Daquela, era costume que ghrupos de xente de distintas aldeas da parroquia de Cures, foran buscar cestos de sardiñas na temporada delas, ao muelle de Portosín.

Para eso, collían o Camiño Real ou Sacramental, desde o alto da Ameán á altura de Carboeiro. 



E por el, que iba monte a través, pasaban polas Aldeas do Monte e, baixaban hastra Nebra. Logho, desde ahí, iban hastra o muelle de Portosín.


Diçir que Portosín quedáballe máis perto ca Aghüeiros, en Rianxo. Estas últimas, teñen fama de seren moi boas sardiñas, anque as de Portosín, están ben tamén.



Entón conta un conto, máis ben realidade de dous irmáns, que logho de cargharen as sardiñas nos çestos, subían con elas na cabeça por Xamiñón arriba (beira do Iroite que dá a Calo-Nebra, antes de cheghar á Ghraña). 



Con eles, iba outro ghrupo de xente que tamén viñan con çestos de sardiñas. Nese recorrido, un dos irmáns foi quedando atrás e o outro iba diante, co resto da xente.

O que iba atrás, chamado José, diçía: 
 
  • Esperade por min.
     


Entón, o irmán de diante, parou e aghardou por el, diçíndolle:

  • ¡O que non corre voa, José! ¡O que non corre, voa!



O HOME QUE QUERÍA MATAR OUTRO HOME
  
 


Era un home que un día saleu para fóra da casa e dixo: 
 
  • Vou matar un home!

E o primeiro que veu, foi a un vello. E díxose: 
 
  • Boeno, este xa foi.



Foi máis para diante e topou cun rapás. E falou para sí: 
 
  • Este aínda o ha de ser.
 


E veuse sen nada.



O HOME EMBARCADO E A MULLER


 


Era un home que naveghaba. Mandáballe cartos á muller. El tamén lle preghuntaba por carta a ela, como lle iba e se acabara os cartos. E ela, escribíalle:

  • No tengo, ni debo.



O CLIENTE E O TABERNEIRO

 

Cheghan dous a un bar e sáltalle o taberneiro:

  • Unha copa de viño ribeiro e, vai tomar polo cu o taberneiro.



E respóndelle o taberneiro:

    - Unha copa de aghuardiente, vai tomar polo cu o cliente.


A VELLA QUE INVITABA A COMER



Era un matrimonio de vellos que tiña a casa na beira dun camiño. E á muller, dábaselle por invitar á xente que pasaba por alí. Un día, pasaba unha parella xoven (moço e moça) e, díxolle a vella da casa:

  • ¡Vinde comer o caldiño, oh! Vinde! ¡Vinde comer o caldo! ¡Vinde oh!



Din eles:

  • Non, oh! ¡Non imos, oh! ¡Non imos!



E cando marcharon, dille o home da vella:

  • ¡Pero ti, muller! ¡A invitar a tomar o caldo! ¡E se viñeran, non temos caldo, nin boroa!



O HOME E A OPERAÇIÓN



Un que foi ao médico e, cando cheghou de volta á casa, dille a muller:

  • ¿Qué che dixo o médico?

Responde el:

  • Que me oupere.



A esto, contesta ela:

  • Pois, oupérate home, oupérate. Se pagharas ti, pero pagha o seghuro.



O DONO E AS CEREIXAS



Un home tiña moitas çereixeiras e apañábanse para vender. Entón, como non daba abasto el só, chamaba mulleres para as apañar. E, díxolle a elas que cantaran seghuido.



Esto era, porque mentres cantaban, non lles comían çereixas.



O BORRACHO



Era un que iba a un bar e, díxolle ao taberneiro:

  • Póñame catro taças de viño. E bebeuno.

E a seghunda ves, faloulle:

  • Aghora, póñame tres. E bebeunas.



Por último, sentençiou:

  • E aghora, póñame dúas que, canto menos bebo, máis borracho estou.
(Porque xa o tiña no corpo.)


 
A NORA E OS CARTOS:



Era unha soghra, máis unha nora e tiñan xornaleiros pola semana a traballar. 


 
E cando cheghou o sábado, díxolle a soghra á nora:

  • Miña filla, ¿elogho por qué non lle paghas ás mulleres porque mañán é dominco e, teñen que arreghlar a súa vida?



Contéstalle a nora:

  • Boeno. Págholle para a semana, porque así miro un pouco máis de tempo para os cartos. (Daquela paghaban pola semana.)



viernes, 16 de junio de 2017

A BRÉTEMA, por Ramon Lainho




Polo horiçonte divísase unha liña envolvente e difusa.

De novo, a brétema do misterio retorna coa súa espesura branca.

Vén perdida dun lonxano pasado, embebida nunha substançia animada.

Consigho trae duendes e meighas, maghos e druídas que, renaçen con ela.

Nai daqueles espíritos divinos, tímidos e soñadores.

Achéghate a min, viaxeira silençiosa.

Cóntame o que che pasa, dime que queres.

Por veçes me abraça, por veçes me arrola, sempre me oculta.

Cando quere, me emboba e despista.

Anda sempre descalça. Non deixa peghadas, nin se lastima.

Ela, non fala. Tampouco berra, nin se queixa.

Sábese ceghuiña, coleándose polo bosque, sen que nada vexa.

 
 
A coitada non para de chorar. Chora que chora, sen parar.

Cáenlle as baghulliñas por aquí e por alá. Por todas partes humedeçe.

Esas pinqueiras convertidas en perlas de cristal, que os raios do sol farán resplandeçer.

Lento "vexairo" vaporoso que me viste e, logho me quita.

Brétema movediça que rodeas o meu corpo.

Pretendo entrar na túa alma, pero pérdome e non sei a onde me dirixo.

Desexo tanto cheghar á estaçión do reconforto, coa misión cumprida.

Se quixeras levarme ao descanso dun fermoso esplendor, coas túas alas misteriosas.

¡Shiii. Silençio! Caen das árbores, voçes escondidas trala brétema.

Avança o río por entre ela, avança como a nosa propia vida.

Vén do mar e vén da terra, atravesa o val e a serra.

Cumes bretemosas das alturas, onde sopla un vento solitario e frío.

 

Paçe o ghando sen ataduras, busca o lobo seu alimento.

Sen saber porqué, pode a brétema mentir baixo a nosa vista.

Non se van, máis reghresan as faltas acusadoras,

para esconderse no fondo da nosa conciençia.

Por tódalas vivençias romanticas que intiman no oculto,

a néboa meigha, convérteas en momentos de encanto.

Viaxa a través das idades de tempos esquençidos, dunha memoria individual e colectiva.

Consigho vai a somnolençia que adurmiña, húmida e fría.

Ela non o sabe, pero lévoa metida nun currucho do meu coraçón.

Moi dentro de min, entre recordos, intimidades e confusións.

En sixilo, inunda lentamente todo o que toca e, cando quere se disipa.

De corpo informe e atemporal, disfraça sombras estranas de auras borrosas.

 
 
Esa compañeira enigmática que protexe e arreda de toda mirada allea.

Camiña en desexos encubertos, abrigha penas silençiadas.

Quiçais quede con nós un momento, ou pase de largho.

Ninquén sabe en que estado virá, nin sequera o que nos traerá.

¿Volverá romántica e namorada? ¿Quererá mostrarse distante e tenebrosa?

Ao mellor anda con soños de nostalxia, talvés de olvido. Se cadra vén diluída, pode que espesa.

Eu quéroche, sí. Pero como unha brétema de protecçión e aprobaçión.

Auxiliadora dos abandonados na noite escura e, baixo a lus do día.

Xa estás aquí, entidade que separas a concordia da discordia, o respeto da insolençia.

Onde caben tódalas formas de inçertidume: aleghrías e tristuras, amores e desilusións.

Unido a ti, renaçen de novo os soños olvidados.





viernes, 2 de junio de 2017

HISTORIAS DO LUGHAR E CONTOS VARIOS, por Ramon Lainho





OS CLIENTES E O TABERNEIRO 



Cheghan dous a un bar e, sáltalle un deles ao taberneiro:

  • Unha copa de viño ribeiro e, vai tomar polo cu o taberneiro.

E respóndelle o taberneiro:

  • Unha copa de aghuardiente, vai tomar polo cu o cliente.



O CONTO DAS PAPAS 

 

Era un matrimonio da época das fiadas. Un día, díxolle ela a el:

  • Mira. Se quixeras, iba un pouco á fiada a botar un baile.

Ao home pareçeulle ben:

  • Boeno. Vai logho!

E despois, explicoulle cal era a fariña que tiña que usar para façelas.


 
  • Hai esa fariña.

Logho, marchou e deixouno façendo as papas.

Pero ao final, non lle cheghou a fariña. Entón el, ao verse comprometido, deçideu ir á fiada para contarllo á muller.

 


Ela andaba bailando o agharrado na fiada. Vai el, cheghou xunto dela e díxolle:

  • Moça / Ghalana que andas bailando, aquel conto saleu mol (as papas saíron brandas).

E respóndelle ela:

  • Arréghlate como podas e non vaias á de fol. (saqueta, neste caso, con fariña).

(Non quería que lle collera máis fariña da que ela xa lle deixara contada.)



A MULLER E AS RAPAÇAS


 
Unha muller de Belles de Riba, da casa do Rato, cando chamaba xente para o xornal, diçíalle ás rapaças xóvenes: 
 
  • ¿Queredes ver as maravillas?

E elas respondían: 
 
  • Sí, queremos, queremos. 

 


Contestáballe ela: 
 
  • Pois logho, póndevos de rodillas coas mans xuntas en alto, coma para reçar.

Entón, diçía:

  • Vinde maravillas. Maravillas para estas bruxas que están de rodillas.
E despois, todas se rían.




O ARAGHÁN DERROTA


Iba un enterro polo camiño e, levaban ao Araghán Derrota na caixa (un home que non quería traballar e prefería que o enterrasen vivo.)

Daquela, nos enterros a xente iba a pé (como en tódalas actividades da vida). 

Os máis acheghados ou íntimos, carghaban coa caixa sobor dos ombreiros, sen pórlle a tapa hastra a ighrexa. 

E o resto da xente, camiñaba detrás, acompañando ao defunto e á familia.



Entón, unha muller que veu pasar o enterro, dixo:

  • ¿A onde levan a ese home?



Respóndelle unha persoa do enterro:

  • Levamos a este home para enterrar, porque non quere traballar.

Di ela: 
 
  • Ai! Non o levedes, oh! Que levo eu un ferrado de trigho e, non o enterren!



A eso, levantou a cabeça da caixa, o Araghán Derrota e preghuntoulle á muller: 
 
  • ¿Es molido o por moler?



Contéstalle a muller: 
 
  • Por moer.



E responde el: 
 
  • Sigha el entierro.




OS TRABALLADORES DA FORESTAL
 


Era un día que a xente, mulleres e homes, estaban traballando no monte para a forestal. Tanto, podía tocarlle plantar pinos, limpar o monte (apañanr batume), pelar arcolitos, etç.

Pero ese día, en concreto, estaban pelando arcolitos. E chovera algho.



Entón, dixeron unhas mulleres ás outras:

  • Boeno. Hoxe, o día enteiro non o ghanaremos. Ghanaremos tres cuartos.

E responde un home de A Fighueira, compañeiro de traballo delas:


  • Para tres cuartos, nada. Sequera, medio día.

E ríronse todas.



AS VELLAS E O SAL



Dúas vellas que vivían xuntas, fixeron a comida. E diçía unha delas:

  • Que pouco sal ten a comida.



E a outra, en cambio opinaba que estaba moi salghada.

  • Para min, ten moito sal.




Entón veu por alí, a filla dunha amigha delas e, preghuntou:
  • ¿Elogho vós sempre comedes así?


 E respondeulle unha das vellas:

  • Comemos ca boca.






A MULLER E A TABERNA



Nos tempos de antes, as mulleres non acostumaban beberen nas tabernas. Non estaba ben visto.

Pero unha ves, das raras ocasións, unha muller que entrou na taberna, díxolle ao taberneiro:

  • Póñame unha copiña. (E bebeuna rápido)
  


Pero comentou:

  • Así e todo, o que tal beben os homes.

E volveu diçir:
 
  • Póñame outra, ande.