martes, 10 de abril de 2018

O GHRUPO DOS VINTEDOUS. SEXTA PARTE, por Ramon Lainho



Retomamos o camiño sacramental. 

Nous prenons le chemin sacramentel.

Volvemos al camino sacramental. 

We take up the sacramental path



Hórreos a ámbalas marxes. O da dereita é de Torrado. E o da esquerda é de O Ghaleo (hai outro máis antes deste).

Granges sur piliers de pierre des deux côtés. Celui de droite appartient á Torrado. Et celui de gauche appartient á O Ghaleo (il y en a un autre avant cet).

Hórreos a ambos lados. El de la derecha es de Torrado. Y el de la izquierda es de O Ghaleo (hay otro más antes de este).

Granaries on stone pillars on both sides. The one on the right belongs to Torrado. And the one on the left belongs to O Ghaleo (there is another one before this).
 


O sol alumeando polo leste, a case dúas horas para cheghar ao mediodía.

Le soleil qui brille á l´est, á presque deux heures pour arriver á midi. 

El sol brillando por el este, faltando casi dos horas para ser mediodía.

The sun shining in the east, to almost two hours to arrive at noon.



Hórreo de Chousa 

Granier sur piliers de pierre qui appartient á Chousa

Hórreo que pertenece a Chousa

Granary on stone pillars which belongs to Chousa.



 
Ao lado, entrando por unha "boqueira", hai un cuberto / alpendre / alboio / pendello, con dúas columnas de pedra. Estas, aghuantan de dúas vighas de madeira e, ao fondo apóiase nunha parede de pedra. 

Ensuite, en entrant para la bouche, il y a un "couvert" avec deux colonnes de pierre. Ceux-ci, soutenus paur deux poutres en boix et, á l´arriére sont soutenus par un mur de pierre. 

Al lado, entrando por una "boca", hay un cubierto con dos columnas de piedra. Estas, sostienen de dos vigas de madera y, al fondo se apoya en una pared de piedra. 

Next, entering through a mouth, there is a "covered" with two stone columns. These, supported by two wooden beams and, at the back are supported by a stone wall. 



No pinche leste, ten unha parede de perpiaño. O tellado é de fibroçemento, coas dúas vighas de madeira e uns traveseiros ou pontóns sobor as vighas. Nel, hai varios apeiros de labrança etç. 

Sur le côté est, il a un mur de pierre rectangulaire. Le toit est en fibrociment avec deux poutres en bois et quelques traverses ou pontons sur les poutres. Dans le il y a plusieurs outils de l´agriculture, etc. 

En la pared lateral del este, tiene una pared de perpiaño. El tejado es de fibrocemento, con dos vigas de madera y unos travesaños o pontones sobre las vigas. En el, hay varios aperos de labranza etc. 

On the east side wall, it has a wall of rectangular stones. The roof is made of fiber cement, with two wooden beams and some crossbeams os pontoons on the beams. In it, there are several farms implements etc.



Posiblemente dúas abeacas (en forma de V) na parede, para pór (poñer) nos lados do arado de pau e anchear o regho ao labrar. Dous arados de pau, tamén na parede, que conservan as rellas de ferro para abrir a terra. Alghún arado de pau máis, pousado na terra. 

Peut-être deux côtés pour la charrue (en forme de V) sur le mur, á mettre sur les côtés de la charrue et élargir les sillons de la terre quand ils labourent. Deux charrues en bois, égalemente dans le mur, qui garden les fers qui ouvrent la terre. Quelques autres charrues sur le terrain. 

Posiblemente dos laterales para el arado (en forma de V) en la pared, para poner en los lados del arado de palo y anchear el surco al labrar. Dos arados de palo, también en la pared, que conservan los hierros que abren la tierra. Algún arado de palo más, sobre la tierra. 

Possibly two laterals for the plow stick (V-shaped) on the wall, to put on the sides of this implement and anchoring the furrow when tilling. Two wooden plows, also on the wall, that preserve the irons that open the earth. Some stick plow more, on the ground.



No chan, vemos unha ghrade de madeira, cos dentes de madeira. Unha sachadora de ferro no chan. Eixe do carro, coas rodas de madeira e as lámias de ferro, como é típico. Etç. 

Sur le sol, nous observons une herse en bois, avec des dents en bois. Un outil de fer pour ouvrir plusieurs rainures á la  fois dans la terre. Axe de chariot, ave des roues en bois et des feuilles de fer, comme c´est typique. Etc. 

En el suelo, observamos una grada de madera, con dientes de madera. Un apero de hierro para abrir varios surcos a la vez en la tierra. Eje del carro, con la ruedas de madera y láminas de hierro, como es típico. Etc. 

On the ground, we observe a wooden harrow, with wooden teeth. An iron implement to open several grooves at once in the earth. Carriage axle, with wooden wheels and iron sheets, as is typical. Etc.



Hórreo de Chousa, visto desde esa pequena eira, onde está o alpendre. 

Grenier sur piliers de pierre qui appartient á Chousa, vu du petit champ, oú est la construction "couvert".  

Hórreo que pertenece a Chousa, observado desde esta pequeña era, donde esta el cubierto. 

Granarie on stone pillars which belongs to Chousa, seen from the small field where is the "covered" construction.
 


Canaval de canas "indias". 

Cannaie des cannes "hindou" 

Cañaveral de cañas "indias" 

Reedbed of "hindu" reeds. 




Camiño de carro 

Chemine de chariot de vaches

Camino de carro de vacas 

Cows cart road




entre os hórreos de Chousa e, o do Ghaleo (vese completo). 

parmi les greniers sur piliers de pierre, de Chousa et, celui de O Ghaleo (il semble complet).

entre los hórreos de Chousa y de O Ghaleo (se ve al completo). 

between the granaries on stone pillars, of Chousa and, that of O Ghaleo (it looks complet).



Pinche do hórreo do Ghaleo, co signo fálico e un pequeno peto. Á man dereita, no fondo, hórreo de Torrado coa porta de cor castaña. 

Côté du grange sur piliers de O Ghaleo, avec le signe phallique et une petite boîte. A droite, en arrière plan, grange sur piliers de Torrado à la porte brune. 

Lateral del hórreo de O Ghaleo, con el signo fálico y una pequeña caja. A mano derecha, al fondo, hórreo de Torrado con la puerta de color castaña. 

Side of O Ghaleo granary on stone pillars, with the phallic sign and a small box. To the right, in the background, Torrado granary on stone pillars with the brown door.



Seghuimos adiante. Hórreo de Torrado 

Nous continuons ver l´avant. Grenier sur piliers appartenant á Torrado.

Continuamos adelante. Hórreo perteneciente a Torrado

We continue forward. Granary on stone pillars belonging to Torrado.






Ollada atrás. Construcçión anterior. 

Regarde en arrière. Construction précédente 

Mirada atrás. Anterior construcción 

 Look back. Previous construction




Retrospectiva, cos tres hórreos. 

Retrospective avec les trois greniers sur piliers. 

Retrospectiva con los tres hórreos. 

Retrospective with the three granaries stone pillars.


Setembro 2016 / Septembre 2016 / Septiembre 2016 / September 2016


Outubro 2017 / Octobre 2017 / Octubre 2017 / October 2017 




Setembro 2016 / Septembre 2016 / Septiembre 2016 / September 2016 

   
Leiras na saída do Rueiro de Riba-Calo, con plantas chamadas aquí "chopos brancos" (de follas anchas) e, herbas "manteighueiras". Valado con postes de pedra, chantóns de madeira e arame. 

Terres agricoles á la sortie de O Rueiro de Riba-Calo, avec des usines appelés ici les "chopos brancos" (grandes feuilles), et des herbes "manteighueiras". D'une clôture avec poteaux de pierre, de poteaux de bois et de fil de fer. 

Tierras de labor en la salida de O Rueiro de Riba-Calo, con plantas llamadas aquí "chopos blancos" (de hojas anchas) y hierbas "manteighueiras". Vallado con postes de piedra, postes de madera y alambre. 

Farmland in the output of O Rueiro de Riba-Calo, with plants called here "chopos brancos" (broad-leaves), and herbs "manteighueiras". Fenced with stone posts, wood posts and wire.


Rabaño de ovellas paçendo nas plantas, as herbas e,

Troupeau de moutons paissant sur les plantes, les herbes et,  

Rebaño de ovejas pastando en las plantas, las hierbas y,  

Flock of sheep grazing on plants, herbs and,


tamén entre os fieitos. 

aussi parmi les fougéres. 

también entre los helechos. 

also among the ferns.

  

Hoxe en día, hai unha casa nova no Rueiro de Riba-Calo, propiedade de Antonio de Bibiana. Hórreo perto / preto da casa. 

Aujourd´hui, il y a une nouvelle maison á O Rueiro de Riba-Calo, appartenant á Antonio de Bibiana. Grange sur pilliers prés de la maison.

En la actualidad, hay una nueva casa en O Rueiro de Riba-Calo, perteneciente a Antonio de Bibiana. Hórreo cerca de su casa. 

Today, there is a new house in O Rueiro de Riba-Calo, owned by Antonio de Bibiana. Granary on stone pillars near the house.



Imos algho para diante e, ollamos a man dereita. 

Nous bougeons un peu et, nous regardons vers la droite.

Avanzamos algo y, miramos a mano derecha. 

We advance something, and we look to the right.



Vemos postes de pedra en rincleira, con arame e alghún "cançelo" de metal. 

Nous notons poteaux de pierre en ligne, avec fils et une "annule" de métal.

Observamos postes de piedra en fila, con alambre y alguna "cancela" de metal.

We see stone posts in a row, with wire and any "gate" metal


Ademáis, pódese apreçiar unha extensión de monte queimado no verán pasado.

On peut constater, en outre, una extension de monte brûlé dans l'été de l'année précédente. 

Se puede apreciar, además, una extensión de monte quemado en el verano pasado.

You can see, in addition, an extension of the mount burned in the last summer.

A casa de "A suisa", que está no Rueiro de Baixo-Calo. A parella estivo en Suisa, e asentouse aquí. Na foto inferior, é a casa da esquerda mirando de fronte.

Maison de "A suisa" = "la suisse", qui est situé á O Rueiro de Baixo-Calo. Le couple était en Suisse et s´est installé ici. Dans la photo du bas, c´est la maison á gauche qui regarde droit en face.


Casa de "A suisa = "la suiza", que está situada en O Rueiro de Baixo-Calo. La pareja estuvo en Suiza, y se asentó aquí. En la foto inferior, es la casa de la izquierda mirando de frente. 
House of "A suisa" = "the Swiss", whic is located in O Rueiro de Baixo-Calo. The couple was in Switzerland, and settled in. In the bottom photo, is the house on the left loooking straight ahead.


Prado ou pradeira e, ondulaçión de "A Serra do Barbança",ao lonxe. É unha cadea montañosa.

Prairie et, ondulation de "A Serra do Barbança" au loin. C'est une chaîne de montagnes. 

Pradera y, ondulación de "A Serra do Barbança", a lo lejos. Es una cadena montañosa. 

Meadow and, undulation of "A Serra do Barbança", in the distance. It is a mountain range.



Seghuimos.

Nous suivons. 

Proseguimos. 

We continue. 



Casa nova de Antonio de Bibiana. 

La nouvelle maison d´Antonio de Bibiana. 

Casa nueva de Antonio de Bibiana. 

Antonio de Bibiana´s new house.



Vista da ría de Muros-Noia, mirando desde este lughar do conçello de Porto do Son. Pode verse Monte Louro, como saínte desa península. 

Vue de l'estuaire de Muros-Noia, en regardant de ce lieu dans la municipalité de Porto do Son. Vous pouvez voir Monte Louro, en tant que saillant de cette péninsule. 

Vista de la ría de Muros-Noia, mirando desde este lugar del municipio de Porto do Son. Se puede ver Monte Louro, como un saliente de esa península. 

View of the Muros-Noia estuary, looking from this place in the municipality of Porto do Son. You can see Monte Louro, as a salient of that peninsula.


Terras que antes traballábanse, hoxe deixadas a campo ou, camposo. Vista do monte ao fondo. 

Anciennes terres agricoles, maintenant abandonnées. Vue de la montagne en arrière-plan. 

Antiguas tierras de cultivo, hoy abandonadas. Vista del monte al fondo. 

Ancient farmlands, now abandoned. View of the mountain in the background.



Retomamos a vía anterior. 

Nous revenons á la route précédent. 

Volvemos a la ruta de antes. 

We go back to the previous way.
   

Baixamos e encontrámonos coa casa de "A suisa". Un matrimonio que retornou de Suísa a esta aldea de O Rueiro de Baixo. 

Nous sommes descendus et avons trouvé la maison de "la suisse". Un couple qui est rentré de Suisse dans ce village, au O Rueiro de Baixo. 

Bajamos y encontramos la casa de "A suisa". Un matrimonio retornado de Suiza a esta aldea, de O Rueiro de Baixo. / We went down and found the house of "the swiss". A marriage returned from Switzerland to this village, from O Rueiro de Baixo.



Parte de monte queimado no verán de 2017. 

Partie de monte brûlé à l'été 2017.

Parte de monte quemado en el verano de 2017.

Part of the mount burned in the summer of 2017.


Casa de Pepa de "O Carballal", que viñera casar aquí e proçedía da casa da Marica ou do Marico, de Cures-Boiro. 

La maison de Pepa "O Carballal", qui est venu se marier ici, et était originaire de la maison de "À Marica" ou de "O Marico", de Cures-Boiro.  

Casa de Pepa de "O Carballal", que vino casarse aquí y, era originaria de la casa de "A Marica" o de "O Marico", de Cures-Boiro. 

Pepa´s house of "O Carballal", who came to marry here and, was originally from the house of "A Marica" or "O Marico", of Cures-Boiro.



Vista frontal. 

Vue de face. 

Vista de frente. 

Front view.



Ollando ao norde. 

Regardant vers le nord. 

Mirando hacia el norte. 

Looking north.




Baixamos. 

Nous descendons. 

Descendemos. 

We go down.



Boqueira a unha leira, cunha cançela. 

Entrée d'un champ, avec "porte". 

Entrada a una finca, con cancela. 

Entrance of a field, with "door".




A baixada vai entre curvas e rectas. 

La descente passe entre les courbes et la ligne droite. 

La bajada va entre curvas y rectas. 

The descent goes between curves and straights.



Vista da ría. 

Vue de l´estuarie. 

Vista de la ría. 

View of the estuary. 

 


Terras de cultivo, hoxe abandoadas. 

Terres de culture, aujourd'hui abandonnées. 

Tierras de cultivo, hoy abandonadas. 

Today, farmland abandoned.


Cançela metálica. 

"Porte" en métal. 

Entrada metálica. 

Metal "gate".



Aramado, con alghún tubo de ferro intercalado entre postes de pedra, turros e estribos de pedra que fan de aghuante. 

Une clôture avec quelques tubes de fer, alternant avec des poteaux en pierre, d'autres poteaux principaux et des étriers en pierre pour le soutien.

Una alambrada con unos pocos tubos de hierro, alternando con postes de piedra, otros postes principales y estribos de piedra para soporte. 

A fence with some iron pipes, alternating with stone posts, other main posts and stone stirrups for support.



Unha cançela de madeira, cun pequeno muriño de sostén. 

Porte en bois avec un petit mur de pierre pour le soutien.  

Cancela de madera, con un muro pequeño de sostén.

Wooden gate with a small stone wall for support.





Na marxe esquerda, apareçe un pequeno cruçeiro de pedra. 

A gauche apparaît un petit croisière de pierre.  

A mano izquierda, aparece un crucero pequeño de piedra. 

On the left appears a small stone cruise.




Unha espeçie de "sebe" (mestura de chantóns de madeira, arame, travesas de madeira etç.) entrando atrás. Ao lonxe, podemos ver "A Enxa", ou "O Monte da Enxa".

Une sorte de "palissade" (mélange de poteaux de bois, de fils, de traverses, etc.), qui entre en demi-cercle. Au loin, vous pouvez voir "A Enxa", ou "O Monte da Enxa".

Una especie de "empalizada" (mezcla de postes de madera, alambre, travesaños etc.), la cual entra en semicírculo. A lo lejos, se puede ver "A Enxa", o "O Monte da Enxa. 

A kind of "palisade" (mix of wooden poles, wire, crossbars, etc.), which enters in a semicircle. In the distance, you can see "A Enxa", or "O Monte da Enxa.



Podemos comprobar que o cruçeiro ten escaleiras. 

Nous pouvons voir que la croisière a des escaliers. 

Podemos observar que el crucero tiene escaleras. 

We can see that the cruise has stairs.




Un cerrado, cerre ou, peche feito con chantóns de madeira e arame. 

Une clôture faite avec des poteaux en bois et du fil. 

Una cerca hecha con postes de madera y alambre. 

A fence made with wooden poles and wire.




Ímonos açercando a outro tramo do recorrido. 

Nous approchons d´une autre section de la route.

Nos vamos aproximando a otro trama del trayecto.

We are approaching another section of the route. 







Cerre ou peche de madeira.  

Clôture en bois.  

Cerca de madera. 

Wooden fence.



Ao lonxe, vista de "O Iroite" ou, "O Monte do Iroite". Podemos ollar o fume dun inçendio. 

Au loin, vue de "O Iroite" = "L'Iroite" ou, "Le Mont Iroite". Nous pouvons observer la fumée d'un feu. 

En la distancia, vista de "O Iroite" u, "O Monte Iroite". Podemos observar el humo de un incendio.

In the distance, view of "O Iroite" = "The Iroite" or, "The Mount Iroite". We can observe the smoke of a fire.




Muro de pedra típico. 

Mur de pierre typique. 

Muro de piedra típico. 

Typical stone wall.
 



Cançela feita con paus redondos, formada de dous larghueiros, e moitas travesas ou traveseiros xuntos. Están todos estonados (sacáronlle a tona ou casca). 

"Portail" fait avec des bâtons ronds, formé par deux horizontaux, et de nombreux autres bâtons perpendiculaires. Ils ont tous été épluchés (l'écorce a été retirée du bois)  

"Portal" hecho con palos redondos, formado por dos largueros, y muchos otros palos perpendiculares. Todos fueron pelados (les sacaron la corteza de la madera). 

"Gate" made with round sticks, formed of two stringers, and many other perpendicular sticks. They were all peeled (the bark was removed from the wood).




A leira, logho de labrada e sementada, xa víndolle o fruto.

La terre après avoir été travaillée et semée, cela a donné du fruit.

El terreno, que despues de ser arado y sembrado, ya le viene el fruto.

The ground after being worked and sown, which bore fruit. 
 


O muro do cerrado da leira, aínda en pé, mais con maleça en case todo o perímetro de baixo. 

Le mur fermant la ferme, toujours deboutm mais avec sous-bois dans presque tout son périmetre inférieur.

El muro de cierre de la finca, todavía en pie, pero con maleza en prácticamente todo su perímetro inferior.

The wall closing the farm, still standing, but with undergrowth in almost all its lower perimeter. 





Xeralmente, en todas partes, o típico son muros de pedra, feitos de mampostería.

Généralement, dans tous les sites, les murs sont en pierre de maçonnerie. 

Por lo general, en todos los sitios, los muros son de piedra hechos de mampostería. 

Generally, in all the sites, the walls are of stone made of masonry.



Conta Salustiano "do Coxo" de Calo, pertençente ao Rueiro de Baixo (casara hai anos na casa dos de Ferrín de Pomar do Río-Cures), que daquela xa había curros de cabalos na Ghraña e, en Balteiro. Tamén en Cernadas, no monte de Santa Madanela. (El e súa muller, emighraran para Bilbao e, tiveron fillos alí. Leva moitos anos cegho e, vén de ves en cando coa súa dona, á casa de Pomar do Río.)
Salustiano du "O Coxo" = "L´Boiteux", dans le lieu de Calo, de O Rueiro de Baixo, s'a marié il fait des ans dans la maison de Ferrín, de la bourgade de Pomar do Río, en Cures. Il nous dit qu'à son époque, il y avait déjà des clôtures circulaires fixes, dans les villages de A Ghraña et de Balteiro, où ils ont coupé la crinière du les chevales. Aussi à Cernadas, qui est situé sur le mont de Santa Madanela. (Tous deux ont émigré à Bilbao et y ont eu des enfants). Il a aveuglé il y a plusieurs années et il vient de temps en temps avec sa femme, à la maison de Pomar do Río.)
Salustiano de "O Coxo" = El Cojo, en el lugar de Calo, de O Rueiro de Baixo, se casó hace años en la casa de Ferrín, perteneciente a la aldea de Pomar do Río-Cures. Nos dice que, ya en su tiempo, había curros de caballos en la aldea de A Ghraña y, en Balteiro. También en Cernadas, que está en el monte de Santa Madanela. (Los dos, emigraron para Bilbao y, tuvieron hijos allí. El quedó ciego desde hace muchos años y, viene de vez en cuando con su mujer, a casa de Pomar do Río.)
Salustiano from "O Coxo" = "The Lame", in the place of Calo, from O Rueiro de Baixo, was married years ago in the house of Ferrim, belonging to the village of Pomar do Río-Cures. He tells us that, already in his time, there were already fixed circular fences, in the villages of A Ghraña and Balteiro, where cut the mane of the horses. Also in Cernadas, which is on the mount of Santa Madanela. (Both of them emighrated to Bilbao and, they had children there.) His is blind since many years ago and, he comes frome time to time with his wife to the home of Pomar do Río.) 


Lembra que Chousa de Calo, ía coas bestas a Çernadas. En cambio, eles (os do Coxo), dirixíanse a Balteiro.
Il fait mémoire que Chousa de Calo, allait avec les chevaux à Cernadas. Pourtant, ils (les de "O Coxo" = "Le Boiteux"), ils s'acheminaient à Balteiro.
Hace memoria que Chousa de Calo, tenía la costumbre de ir con los caballos a Cernadas. Sin embargo, ellos (los de "O Coxo" = "El Cojo"), siempre iban a Balteiro.
It does memory that Chousa of Calo, had the habit to go with the horses to Cernadas. However, they (the ones of "O Coxo" = "The Lame"), always went to Balteiro. 


Seghuindo co relato desta aventura, o ghrupo dos vintedous, prosigheu o desçenso para cheghar ao adro da ighrexa de Nebra, onde sempre façíanse as festas parroquiais.
En continuant avec le récit de cette aventure, le groupe des vingt-deux, a poursuivi la descente pour arriver à le parvis de l'église de Nebra, où ils toujours se faisaient les fêtes paroissiales.
Continuando con el relato de esta aventura, el grupo de los veintidós, prosiguió el descenso para llegar al atrio de la iglesia de Nebra, donde siempre se hacían las fiestas parroquiales.
Continuing with the relate of this adventure, the group of the twenty-two, continued the descent to arrive to the atrium of the church of Nebra, where always did the parish parties. 



A baixada, nalghúns sitios ten máis pendente que noutros. 

La descente de la route dans certains endroits, a plus de pente que dans d´autres.

La bajada, en algunos puntos tiene más pendiente que en otros.


The descent of the road in some places, has more slope than in others.


Antes da repoboaçión forestal con pinos e, despois nos anos sesenta e pico, con arcolitos, os muros que acotaban as propiedades estaban todos en pé e ben coidados. Mais co paso do tempo, o abandono do campo e dos montes, as raíçes das árbores e a caída destes, como a entrada de máquinas, foron tirando partes destes muros. Incluso a maleça, está tapándoos.
Avant le reboisement de pins et plus tard dans la Décennie des années 1960, avec des arbres d’eucalyptus, les murs qui ont délimité les propriétés étaient à pied et bien soignés. Mais avec le passage du temps et de l'abandon du champ et les Monts, les racines des arbres et la chute de ces, ainsi que l'entrée de machines, ont été en tirant sur parties de ces murs. Même les adventices les comble.
Antes de la repoblación forestal con pinos, y después en la década de los años sesenta, con eucaliptos, los muros que delimitaban las propiedades estaban todos en pié y bien cuidados. Pero, con el paso del tiempo y el abandono del campo y de los montes, las raíces de los árboles y la caída de estos, como también la entrada de máquinas, han tirado partes de estos muros. Incluso, la maleza los está cubriendo.
Before reforestation with pines, and later in the decade of the 1960s, with eucalyptus, the walls delimiting the properties were all standing and well taken care of. But, with the passage of time and the abandonment of the countryside and the mountains, the roots of the trees and the fall of these, as well as the entry of machines, have thrown in parts of these walls. Even the weeds is covering.

 

As primeiras casas de Nebra, que atopamos ao baixar a este punto.
Celles-ci sont les premières maisons de Nebra, que trouvons au descendre à ce point.
Estas son las primeras casas de Nebra, que encontramos al bajar a este punto.
These are the first houses of Nebra, that find when going down to this point.


As hortas, antes cultivábanse e hoxe vense moitas en campo. As viñas pódanse e cóidanse, pero non hai moito tempo cavábanse coa leghoña ou lighoña. E actualmente, só se lles apaña a herba ou mátaselle co líquido.
Les potagers, avant se cultivaient, mais aujourd´hui se voient beaucoup sans travailler. Les vignes son taillées et soignées, mais il n´y a pas longtemps, elles ont été creusées avec la houe. Et actuellement, is seulement se leur coupe l´herbe ou la lui séche avec un herbicide.
Las huertas tiempo atrás, eran trabajadas y cuidadas, pero hoy se ven muchas sin trabajar. Las viñas se podan y cuidan, no obstante no hace mucho tiempo, las cavaban con la azada. Y actualmente, solo se les corta la hierba ou se la seca con un herbicida.
The orchards were once worked and taken care of, but today many are not worked. The vines are pruned and cared for, however not long ago, they were digging with the hoe. And currently, only the grass is cut or dried with a herbicide.


Por este monte, cadroume vir unha ves con miña nai apañar setas (chantarelas etç). Tamén arredor da aldea da Silva, de Nebra etç. Esto sería na seghunda metade da década dos anos noventa.
Pour cette montagne, j´ai eu l´occasion de venir cueillir des champignons (chantarelles etc), avec ma mére. Aussi dans le environs de A Silva, de Nebra, ... C´était approximativement dans la seconde moitié des années nonante.
A este monte, tuve la oportunidad de venir a recoger setas (chantarelas etc.), con mi madre. También en los alrededores de A Silva, de Nebra, ... Esto fué aproximadamente, en la segunda mitad de la década de los años noventa.
To this mountain, I had the oportunity to come to collect mushrooms (chantarelas etc), with my mother. Also in the surrounding of A Silva, of Nebra, ... This was approximately, in the second half of the decade of the nineties.
 


Tramo final da baixada. 

Parte final del descenso.

Dernier tronçon de la descente.

Final strecht of the descent.





Cerre ou peche, na entrada dun monte particular. 

Une fermeture à l'entrée d'une forêt privée


Un cierre, en la entrada a un monte de propiedad privada. 


A closing at the entrance of a privately owned forest.
 



Dúas ghalladas de fieitos, ao pé duns carballiños e duns pinos.

Deux piles / tases de fougères au pied de petits chênes et de pins. 


Dos montones de helechos, al pie de unos robles pequeños y, de unos pinos.


Two piles of ferns, at the foot of small oaks and pine trees.
 




Camiño de carro que vai dar a unha casa. Cançelo que abre e pecha o paso. 

Une route de chariot de vache menant à une maison. Une porte qui ouvre et ferme le passage.


Un camiño de carro que va dar a una casa. Cancela que abre y cierra el paso. 


A cow cart road leading to a house. A gate that opens and closes the passage.




Muro de pedra de mampostería que estrema coa pista. Postes de pedra que sostiñan unha viña, xunto co seu terreo onde se asentaban as cepas.

Mur en pierre de maçonnerie, qui jouxte la piste. Poteaux de pierre qui soutenaient un vignoble, avec ses terres où les vignes ont été installées.


Muro de piedra de mampostería, que linda con la pista. Postes de piedra que sostenían una viña, junto con su terreno donde se asentaban las cepas.


Masonry stone wall, which adjoins the track. Stone posts that supported a vineyard, along with its land where the vines were settled.
 



Á esquerda, camiño de carro hoxe cementado. Vai a outra casa.

Sur la gauche, route de chariot de vaches. Aujourd'hui, il est cimenté et conduit à une autre maison.


A mano izquierda, camino de carro de vacas. Hoy está cementado y conduce a otra casa.


On the left, cow cart road. Today it is cemented and leads to another house.


Cheghamos a un dos varios cruçes de Nebra que ten este punto cardinal sur. 

Nous arrivons à l'une des nombreuses carrefours de Nebra qui a ce point cardinal sud.


Llegamos a uno de los varios cruces de Nebra que tiene este punto cardinal sur.


We arrive at one of the several crossroads of Nebra that has this south cardinal point. 




Hórreo ao fondo.

Grenier sur piliers de pierre, en arrière-plan.


Hórreo en el fondo.


Granary on stone pillars, in the background.



Encarreiramos a nosa marcha.



Posible caixa onde están as chaves de paso para abrir ou cerrar a aghua da fonte. Tamén está este pequeno lavadeiro, con lousa de pedra para refreghar a roupa. 

C'est peut-être une boîte où les poignées d'eau sont pour ouvrir ou fermer l'eau de la fontaine. Aussi, il y a cette petite buanderie, avec une dalle de pierre pour frotter les vêtements.

Esta es, quizás, una caja donde están las llaves de paso para abrir o cerrar el agua de la fuente. También, está este pequeño lavadero, con una losa de piedra para refregar la ropa. 

This is, perhaps, a box containing the keys to open or close the water from the fountain. Also, there is this small laundry or small sink, with a stone slab to scrub the clothes.




Marco de pedra, para estremar unha propiedade ou, como sinal de algho. 

Borne de pierre ou cairn de pierre, pour délimiter une propriété ou, indiquant un autre signe de quelque chose. 


Mojón de piedra, para delimitar alguna propiedad o, indicadora de otra señal de algo. 


Stone cairn, to delimit some propierty or, indicating another sign of something.
 



Van e veñen as nosas amadas pedras. Están onde as xentes viviron, andaron, aghacháronse e miraron. A súa  querida estrutura e combinaçión, dinnos do amor e sabiduría dos nosos maiores e dos antepasados. 

Nos pierres bien-aimées vont et viennent. Ils sont là où les gens vivaient, marchaient, se cachaient et regardaient. Leur structure bien-aimée et leur combinaison nous parlent de l'amour et de la sagesse de nos aînés et de nos ancêtres. 


Van y vienen nuestras amadas piedras. Están donde las gentes vivieron, anduvieron, se escondieron y miraron. Su querida estructura y combinación, nos dicen del amor y la sabiduría de nuestros mayores y de los antepasados.


Our beloved stones come and go. They are where the people lived, walked, hid and watched. Their beloved structure and combination tell us about the love and wisdom of our elders and ancestors.

 


Millo verde que madurastes en espighas douradas, para curarte nos hórreos e alimentar ás xentes e ós animais. 

Maïs vert que tu as mûri dans des épis dorés, pour plus tard guérir dans les greniers sur piliers de pierre et nourrir les gens et les animaux.


Maíz verde que llegaste a madurar en espigas doradas, para luego curarte en los hórreos y poder alimentar a las gentes y a los animales.


Green corn that you matured in golden ears to then heal in the granaries on stone pillars and feed people and animals.





Leña, viñas, camiñiños que van e veñen por aquí e por alá. 

Bois de chauffage, vignes, chemins qui vont et viennent ici et là.


Leña, viñas, caminitos que van y vienen por aquí y por allá.


Firewood, vineyards, paths that come and go here and there.





Eses camiños que continuarán, mentres o home exista e pase por eles. 

Ces chemins qui survivront, tant que l'homme existera et passera à travers elles.


Estes caminos que pervivirán, mientras el hombre exista y pase por ellos.


These roads that will survive, as long as man exists and passes through them.





Miran, escollen e piteiran as ghaliñas e os parrulos.

Ils observent, choisissent et piquent les poules et les canards.


Observan, escojen y pican las gallinas y los patos.


They observe, choose and sting hens and ducks.




Vamos, que todo vai ben e, hai moito que ver e contemplar.

Allez, que tout va bien et il y a beaucoup à voir et à contempler.

Vamos, pues todo va bien y, hay mucho que ver y contemplar. 


Come on, that everything is fine and there is a lot to see and contemplate.




Na media distançia, vemos ese hórreo que alberghará o millo para curar. Eses frutais que pasan desaperçibidos, floreçerán e darán a fruta saborosa.

Ce grenier sur les piliers de pierre que nous voyons à mi-distance, va loger le maïs à guérir. Les arbres fruitiers qui passent inaperçus fleuriront et donneront du fruit savoureux.


Ese hórreo que vemos en la media distancia, albergará el maíz para curar. Los frutales que pasan desapercibidos, florecerán y darán la fruta sabrosa. 


That granary on stone pillars that we see in the middle distance, will lodge the corn to cure. The fruit trees that go unnoticed, will bloom and give the tasty fruit. 





Setas como casiñas de seres diminutos e invisibles. Son a súa protecçión, son o seu observatorio, son o seu amor. 

Une rangée de champignons qui ressemblent à de petites maisons de petits êtres invisibles. Ils sont votre protection, ils sont votre observatoire, ils sont votre amour.


Una fila de setas que parecen como casitas pertenecientes a unos seres pequeños e invisibles. Son su protección, son su observatorio, son su amor. 


A row of mushrooms that look like little houses of small and invisible beings. They are your protection, they are your observatory, they are your love.




Adeus, adeus lughares encantados, que quedástedes no recuncho máis fondo dos coraçóns de quen vos habitou, e nos transmitides esa maxia inexplicable. 

Au revoir, adieu les lieux enchantés, que tu restes dans un coin du plus profond de ces cœurs qui t'habitaient et, tu nous transmets cette magie inexplicable. 


Adios, adios lugares encantados, que os quedásteis en una esquina de los más profundo de aquellos corazones que os habitaron y, nos transmitís esa magia inexplicable.


Goodbye, goodbye enchanted places, that you stayed in a corner of the deepest of those hearts that inhabited you and, you transmit us that inexplicable magic.



Construcçións de dimensións humanas, unhas habitadas, outras por desghraçia non. Enerxías que acompañan aos seus habitantes e que, noutras quedaron como testemuña dos que nelas viviron e se foron.



Tendes asentos, tendes partes dun todo que nos din: "Aquí estamos". Óense voçes profundas, que nos falan: "Queremos que veñades xunto a nós para dárnos vida e calor."



Tanto esforço en construír. Tan axiña en abandoar ou, en "marchar".



Pedras inmemorias naçidas da terra. ¿Qué foi de vós?



¿Se ten que ser así?, que veña alghuén para amarvos. Mais, ¿a onde se foi toda a sabiduría, palabras, ofiçios, xeitos, expresións e costumes do mundo que conviveu con vós?



As laranxas maduras desexan ofreçernos o seu sabor.



Presinto miradas nas xanelas que non logro ver. Sei que hai algho que nos observa. 
 


Postes que sosteron viñas, das que saían as uvas que se "probaban" e se façía viño con elas.



Qué traballo tan inxente ten a vida. Por todas partes se reparte beleça natural e material.



Benditos sexan os espaços abertos que non se pechan, pero que tamén poden dár intimidade.



Perpiaños que un día formaron algho "vivido e soñado" por alghún "ser humano".



Coles plantadas para consumo da xente e do ghando.



Este vaise e aquel vaise, ¿ou quedaron? ¿Reconvertidos, esquençidos, perdidos?



A miña sombra, de espaldas ao sol, dime que esa casa reçibe lus solar e aleghría. Os seus habitantes queren dárlle paso á "vida".



As ghalerías, ademáis de estéticas, son unha prolonghaçión da vista que emana do interior e reçibe do exterior.



Vexetaçión e pedra sempre combinaron ben.



Imos indo, e as pernas e os pés vannos levando.



Ao sol dóranse as alturas, amigho dos froitos e os penedos. E, entre a claridade e as pedras, hai xúbilo de revoloteos. 




Cheghamos a un tramo por onde, quiçais os vintedous moços subiron para o campo da festa.




Ou se cadra, metéronse por esta corredoira que tamén leva hastra alá.



Camiño prinçipal que vai polo medio da aldea.



A corredoira da que falamos antes.



Bifurcaçión.




Subida das escaleiras que vai dar ao campo da festa.



Retrospectiva.



Bifurcaçión ou ramal que empata co camiño prinçipal.



Vista da parte de atrás da "Fonte da Ighrexa".



Un dos dous hórreos que están xusto por debaixo da ighrexa.



Volta atrás pola corredoira.



Ghato sobor o muro do cerre ou peche da casa.



Saída ao camiño prinçipal.


Parte da casa sen esquina.


Escaleiras exteriores.



Camiño prinçipal.



Enfiamos esta ruta.




Contras exteriores de madeira.



Hai un cruçe á esquerda, pero seghuimos rectos.



Vemos á dereita a corredoira que visitamos anteriormente.



Non a collemos e, seghuimos polo camiño prinçipal.



Muros da ighrexa e hórreo.




Fondo do hórreo.



Baixamos ao seu carón e,



seghuimos polo asfalto todo recto.



Cançelo de entrada a patio ou propiedade desta casa.



Carballo xunto a unha posible cereixeira.



Desvío a dereita que vai dar a un camiño de pés.



Reghresamos por onde viñemos. Estes postes indican que houbo unha viña sobor o camiño.



As cepas teñen os seus anos, e vese que foron adaptándose á altura do muro e da viña que había tamén sobor o camiño.



Cançelo típico de madeira.



Pouco a pouco, acheghámonos a unha corredoira a man dereita. Adentrámonos por ela.



O río que baixa, mais aghora leva pouca aghua.



Pequena ponte de pedra sobor o río, tapada pola herba.



Ao fondo hai un muíño que desde esta posiçión non se ve.



Vexetaçión abondosa, que enghloba fighueiras e outros frutais.



Retornamos ao camiño prinçipal,




a través da corredoira.



Seghuimos camiño arriba e,



topámonos con estoutro hórreo a man dereita.



Continuamos a carón do muro.




Escaleiras á ighrexa e ao campo da festa.




Desaghüe artesanal e, vista ao fondo da corredoira que xa visitáramos tempo antes.



Volvemos ao cruçe onde están os hórreo e, collemos a man dereita baixando.




E, outra ves a man dereita.



Adentrámonos nun patio con viña e, vista de parte da aghra.



Dámos volta,



para cheghar ao camiño prinçipal.



Noutro punto de acçeso polo oeste ás chans de Nebra.




Começan a verse cabaliños paçendo na herba. Pareçe unha éghoa, de cor castaña, quiçais a nai, coa súa poldriña pinta de castaño e branca.





Alghunhas terras, ao irse abandoando sen traballalas, van inçando de fieitos e maleça. Dous vimbieiros (cor verde crara), entre a maleça.


Unha éghoa deçidida a entablar amiçade.








Enfoques diferentes, coa fin de empatar estas dúas fotos.



Núcleo da ighrexa, coas casas e terras de labor arredor.




A man dereita, vemos un prado,



con dous cabalos paçendo e o Monte Enxa ao fondo.






Acheghándonos ao núcleo. 



Outra perspectiva.



Desde outro punto de partida. En concreto, no cruçe de Cornido, abaixo en Nebra.



Ata o ano 2000 incluído, as festas da parroquia façíanse no adro da ighrexa. Foi, no ano 2001 cando se trasladaron á leira, onde hoxe está o centro soçial e o polideportivo. Así seghuiron neste novo terreo, ata que nos anos 2007 e 2008, pasaron a façerse neste cruçe de Cornido. Esto foi debido a que se estaba construíndo o local soçial e o polideportivo, ámbolos dous, comentados anteriormente.




Diversos indicadores de distintos lughares, neste enclave. Cruçeiro dentro do patio desta casa.



Collendo esta direcçión, en sentido norde - sur.



Fotos mal tomadas, con efecto borroso. Vimbieiros coas follas prateadas, dobrándose ao son do vento.



Vimbieiros e canavais, abaixándose coa força do vento.




Pallotes de millo (manoxos de palla de millo xa "desfollado": sen a espigha, e atados xeralmente con palla colma). 
A palla colma, vén sendo a palla de calquera cereal: avea, cebada, centeo, trigho etç., aghás=exçepto a palla de millo.




Distintas árbores e arbustos que están nas beiras deste río.



Follas de ameneiros, salghueiros, vimbieiros etç.



Pequeno muro de pedra desta leira.



Parte deste lughar.


A "nosa" éghoa pinta paçendo na herba. 



Aquela amigha do ano pasado, que aghora está de espaldas a min, ocupada nos seus "quefaçeres".



Seghuindo máis adiante, atopámonos con esta vaquiña e o seu puchiño. 



E, case enfronte delas, están estas ovellas "dando conta" desta leira en campo ("alimentándose").



Vaise pondo o sol.



Como inçan os fieitos e as silveiras, nas terras que non se traballan.



Ata o ano 2000 incluído, as festas da parroquia façíanse no adro da ighrexa. Foi, no ano 2001 cando se trasladaron á leira, onde hoxe está o centro soçial e o polideportivo. Así seghuiron neste novo terreo ata o ano 2006 incluído.
No ano 2007 e 2008, respectivamente, pasaron a façerse no cruçe de Cornido. Esto foi debido a que se estaba construíndo este local soçial e o polideportivo, ámbolos dous, comentados anteriormente.

Centro soçial, serviços, parque de xoghos e poliderpotivo de Nebra.



Polo que respecta ao ano 2009, non houbera festas, polo menos por Santa Rita. En cambio, sí que se realiçaran actividades orghaniçadas por Ramón de Xusto, de Calo (fillo de Moncho e Manola) e, seu compañeiro Paco do Martelo. Estas actividades, consistían en xoghos ao aire libre para os rapaçes, coma o xogho da chave. E, tamén complementáronse con outros xoghos no local soçial, en construcçión.

A partir do ano 2010, começaron façendo as festas neste polideportivo, e puxeron a cantina da Comisión de Festas no exterior do centro soçial. Así vénse realiçando desde ese ano, hastra hoxe en día.




A cabuxa (cría da cabra cando xa deixou de mamar).




A burra.







A éghoa ou besta.



Unha perspectiva máis lonxana.




Corres de vimbios atados, algho secos xa. Empreghados xeralmente para abater e amarrar as viñas, postos ao lado dun contenedor ou colector do lixo.


Ao saír do campo da festa, a man dereita, estrada sentido suroeste.



A man esquerda, estrada sentido surleste.





 
Camiño de carro con subida,




que conduçe a unha chan onde se atopa este hórreo. 


Pinche sur


Fachada oeste




Pés e capas




Fachada leste, con porta de entrada


Diferentes ánghulos do entorno, tanto na marxe esquerda,




como na marxe dereita.




A man esquerda, casa sendo restaurada con cubertos adxaçentes.



Tendo en conta que a patroa de Nebra, é Santa María, velaquí unha estatua da Virxe María co neno Xesús.



Hórreo da casa. Cuberto ao fondo, con parte da parede de pedra e o resto de cemento.





Conxunto máxico de outeiros ghraníticos, perto / preto das casas.






Proseghuimos pola banda leste.



Núcleo da ighrexa ao fondo, coas casas arredor. 



Presa e cubo do muíño.



Maçeira e outros frutais. Intúese que estes terreos, moitos deles eran brañas.



Porta de entrada ao muíño.



Sartegho do muíño, onde está o reduçio e a mesa do reduçio. A aghua sae polo sartegho, façendo mover as "penas (espeçie de culleres), dispostas en círculo, e á súa ves, move o reduçio enteiro.



Vexetaçión característica dos cursos de aghua.




Pequena ponte. Casa de cor marrón-vermella, que ata prinçipios do ano 2000, foi taberna-¿ultramarinos? e estanco.



Daquel tempo, xa tiña viña ou parra diante da fachada de entrada. Véxanse os postes de pedra traballados, que son de antigho.



Obsérvese que os outeiros, foron respetados e forman parte da paisaxe do entorno. De seghuro que moita pedra para casas, hórreos, muíños etç., foi sacada destes sitios, entre outros puntos máis distantes.





Ao muíño, substituíronlle a tella do país por tella artifiçial, como é esta de fibroçemento ou uralita.



Todo está unido e interrelaçionado: hortas, viñas, frutais, brañas, leiras, cubertos, casas, muíños, ... Tanto a terra, coma o aire e a aghua, forman parte dun mesmo ser.



Cheghando ao centro neurálxico do lughar, onde se atopa a ighrexa, cos seus hórreos e as casas máis conçentradas.




Nas casas típicas, e moi frecuente que as rodeen as hortas, eiras e viñas.





Alghunhas casas son de perpiaño (pedras de ghranito rectanghulares) e, outras de mampostería (pedras irreghulares). Hai vivendas que teñen nunhas partes, perpiaños e, noutras partes mampostería.




Relata tamén, Salustiano "do Coxo", do Rueiro de Baixo (Calo), que a fonte da ighrexa, naçía debaixo do cemiterio. No verán, secaba. Din que era unha aghua boísima. Alí bebían todos e iban a ela para façer de comer, cando aínda non había aghua da traída nas casas. Collíana en senllas e, en cacharros. Chamábanlle "A fonte da Ighlesia". Estaba metida nun curruchiño e, polo que se ve, aínda está hoxe en día. Tiña un pichiño metálico, se cadra de ferro, tal como na actualidade. Posiblemente sexa o mesmo picho, ou xa cambiado por outro novo. Non sabe se había alghún lavadeiro.




Vindo en sentido distinto, entramos de novo por esta corredoira empedrada.



Porta de madeira, de "dobre folla", xa comesta na base pola podredume, a humidade e o tempo.



As construcçións en redondo, sen esquinas, fannos ver a relaçión cos castros dos nosos antepasados.




Ollando para a esquerda, vemos a subida ao camiño prinçipal e á ighrexa.



Volvemos cara diante.



Case rematando. Outra construcçión se esquina. 



Observamos pousas ou apoios onde se asentaban os "ghuieiros" das viñas. Porque, era moi frecuente que houbera viñas sobor das corredoiras e dos camiños.





Na outra man da corredoira, diferentes construcçións: casa, bodegha ou cuberto restaurados.



Un paso de escaleira.



Velaquí, todo o conxunto.







Cheghamos de novo, ao camiño prinçipal.