jueves, 7 de septiembre de 2017

O TOXO, por Ramon Lainho




Toxo esquençido que floreçes na estaçión das miñas lembranças. 

Para enghalanar o teu corpo espido, de aleghre vida amarela.

Nesta hora contemplo as túas belidas floriñas, de nome churuma, que recrean a miña vista. 

Son dunha textura branda e suave, asentadas e medosas entre as bravas espiñas.

De corpo vistoso, en cor dourada e verde, espallado polas ladeiras das montañas.

¡Qué feliçidade para os meus sentidos, a través desa paisaxe ruda e linda!

Pode o teu corpo picar, poden as túas puntas clavar.

Máis ti sabes que estás ahí para ser mirado, pero sen tocar.

 
É neçesario cheghar á túa alma para loghrar comprender ese ser.
 
Como aquel que busca no seu interior, e abandona toda superfiçie.
 
Pasas parte da túa vida desaperçibido, 

mostrando esas armas afiadas cando che molestan.

Foxes dos bosques nobles para brotar entre vaghoadas e outeiros,

estendéndote por terras ermas e deixadas.

Non confías en ninquén, non queres que a ti se arrimen.

¿Dime por qué picas? ¿Dime por qué es tan áspero?
 

Nas túas puntas brandas, come o cabalo do monte.
 
E envolto no batume, fas a cama do ghando.
 
Incluso che apañan e "pican" como alimento das bestas.

De seco, aprovéitanche para coçer a boroa e, ardes no forno.
 
Tantas veçes, aínda verde, estalas no lume "falándome" da túa vida.

¡Reservas moitas sorpresas! Poden sacar de ti, combustible líquido ecolóxico, tamén licor.

Algho che marcou e endureçeu no pasado, pero non o queres contar.

Por eso te recubres en formas punçantes e, te ençerras en ti mesmo.


De aspecto indómito, máis de coraçón aberto.

Ti, morador de alturas inhóspitas e solitarias,

con recordos ghravados por loitas de supervivençia.
 
Ao tempo, convertido nun símbolo de resistençia, dunha terra durmida. 
 
Pero eu sei, e todos saben que hai seres aos que lles das abrigho e protecçión.

¡Desexas tanto telos escondidos para protexer as súas vidas!
 
Eso non pode provir, senón de nobles sentimentos.

Unha chea de tesouros arqueolóxicos e materiais, ocultas baixo a túa espesura.


¿Sabes? Aos animais en liberdade, non lles afecta a túa bravura.

Comprenden esa natureça aghreste e indómita.

¡Qué se alonxe de ti o banal e oco!

¡Qué se vaia da túa presença toda superfiçialidade e artifiçio!
 


lunes, 7 de agosto de 2017

O FIEITO, por Ramon Lainho



Fieito fermoso de prehistóricas formas,

que vas e vés para brotar na primavera.

Cando chegha o outono, tórnaste castaño,

e, sen querer, vas esmoreçendo pouco a pouco.

Pero as túas raíçes, permaneçen vivas
 
sobrevivindo debaixo da terra.

Ao amparo das anchas e, estriadas follas,

abrighas pequenas e innumerables criaturas.

Amigho evocador dun pasado remoto e esquençido,

de xighantescas e imponentes dimensións. 

Rememoras paixases estranas, respirando un aire primixenio,
  
onde todo era claro desde aquela mirada nova.


Dentro das túas entrañas, levas o testemuño 

de etapas e cambios suçesivos no planeta. 
 
Ao contemplar esa antiquísima fighura,

podo imaxinar mundos con formas de vida xa desapareçidas.

Vexo aqueles ghrandes dinosaurios,

pisando e tocando o teu corpo.

De moi lonxe vés, dunha era recuperada que che veu naçer.

Unha ançestral frescura que todavía pervive no presente. 

Viaxeiro cheghado ata nós. Deçidido xa o teu rumbo, con nós quedastes.

Sei que un día, fostes encollendo co paso do tempo.

En verdade, eras máis alto do que hoxe es.

Cantos ventos che moveron, cantas chuvias che mollaron.


Ese sol que che alumeaba, esas xiadas que che entalaban.

¿Acaso cres que a túa maxia non ten historia?

¡Non! ¡Non penses que che estou enghanando!

Senón, mira os fósiles inmortaliçados dos teus antepasados.

Tan só hai que fixar a mirada. Soamente hai que verche.

Ti ben o sabes. Non preçiso outra cousa, senón sentirche.

¡Cantos seghredos ghardarás, eh compañeiro! ¡Non te sorprendas!

Todo aquelo dáse por sentado. Foron mundos dunha vida máis natural.

Perdóname que me retire un momento fóra do camiño.

Como repinica a chuvia no paraghuas. Como molla e refresca a túa cara.

¡Sí, xa sei! Estás en contacto con tódolos elementos. 
 
Hoxe hai unha lixeira brétema que difumina a visión da paisaxe.


É posible perçibir a maxia oculta no ambiente.

¡Tantas historias misteriosas terás visto! Eu non o podo saber.

É como aquel que intúe, pero non vé.

¡Ninquén pode afirmalo! Ao mellor non conoçes as túas orixes.

Penso que non deberías preocuparte. O mesmo lle pasa á xente.

Ben me lembro. Tuvestes e nda tes, moitos e variados usos. 
 
Contigho esqueimiñaban o porco, logho do seu sacrifiçio.

Por eso, despois de seco, che usaban para façer foghueiras.

Se cadra, como sustituto dos picaños para quentar a filloeira.

Formas parte do batume que irá ás cortes para estercar as leiras.

No monte, os rapaçes façían cabanas contigho. ¡Qué máis che podería contar!

Quen sabe para que outras tantas cousas servirás.


Onde ti habites, descúbrese unha terra abondosa e agharimosa.

Nunca che vexo só. Es moi extrovertido, tes cantidade de compañeiros.

Será que sodes ben levados, senón non se entendería.

A túa cor ten unha tonalidade moi peculiar. Secarás para naçeren outros fillos.

¡Non importa! Ahí estás para aleghrar a nosa vista. 
 
¡Formas tanta espesura, es tan frondoso!

Cunha natureça de tallo recto, e tan estiliçado.

Rexurdes en abundançia por todas partes.

É difíçil demostralo, pero non hai quen mo quite do pensamento.

¡Sí! ¡Ti tes contacto cos gnomos e, seres invisibles! 
 
Claro que o imaxino. Por eso es flexible, mellor así que ríxido.

Desta maneira poden saltar máis fáçilmente.


Sen dúbida, teçedes un bosque para eles. 
 
Porque senón foras maleable, ¿sabes que pasaría?

Que, logho romperías coa brusquedade da vida.

Tanta experiençia acumulada, vale de algho.

Preferistes o bosque húmido e atlántico.

Exuberançia encriptada dun remoto pasado. 
 
A min paréçeme ben. Ghústame o seu verdor enigmático e sombrío.

¡Qué ben arreçende a terra mollada!

Ten algho de novo e reçén creado, onde renaçe a vida.

A túa silueta non se confunde, nin se mimetiça con nincunha outra espeçie.

Toda unha alfombra vexetal, estendeita diante da nosa vista.

Toda unha cama fresca sobor do chan que nos chama e, nos di ¡vente!




martes, 4 de julio de 2017

HISTORIAS DO LUGHAR E CONTOS VARIOS, por Ramon Lainho





A SANTA COMPAÑA



A quen a Santa Compaña encontrase de noite no camiño, diçíanlle que tiña que ir con eles. A compañía destas almas, íban reçando en proçesión. Penso que cando collían alghunha persoa de noite, dábanlle unha vela prendida para ir camiñando ¿e reçando? con eles. Din quen para librarse dela, non debía irse de noite polos camiños. 



Noutros territorios, afirman que é a partir das doçe da noite. Tamén, en diferentes lughares, se define como fronteira horaria a partir das nove ou des da noite, cando começan a saíren estas entidades ou corpos espirituais. Sen embargho, non puden corroborar este punto coa xente maior. Se acaso, foi quedando esquençido no tempo. Ou tamén, como no inverno xa é noite a partir das cinco e media da tarde, e no verán aínda é dia ás des e pico da noite, quiçais non se pudo concretar a hora exacta da noite, a partir da cal a Santa Compaña começaba andando polos camiños.



No caso de atoparse con ela, se a persoa viva da Santa Compaña que tamén levaba unha "vela", (por "ahí" se comenta que unha crus ou, un caldeiro con aghua bendita), cha quixera pasar, ou se cadra, calquera outro membro "inmaterial" da Santa Compaña, non debía mirárselles á cara, nin collerlla. Axiña podía traçarse un círculo arredor de sí mesmo, cun pau, unha pedra, etç. e quedar dentro del, mentres pasaban. Tamén, tumbarse boca abaixo e façerse o morto ou, virarse de costas de pé, e pórse a reçar.



Naquel tempo que non había alumeado público, nin lus nas casas, eran máis propiçias estas apariçións. Relata a xente maior que as persoas de antes para evitar que a Santa Compaña os levase con ela, saían da casa cun cacho de boroa, ou mesmo un carolo de boroa no peto do pantalón, ou da chaqueta. E de toparse con ela, había que sacalo e pórse a comelo. 
 


Outra posibilidade, de velos ao lonxe, era apartarse rápidamente do camiño, e non mirar para ela. Algho me soa, ighualmente de que debían "entrelaçarse" alghúns dedos de calquera man, ¿sen verche as mans?

 

Como se ve, esta entidade anterior ao cristianismo, está influída pola relixión (por eso falan de que a persoa viva que encabeçaba a Santa Compaña, levaba unha crus ou se cadra, un caldeiro de aghua bendita), anque verdadeiramente, pérdese na noite dos tempos. 

Entón, a un que colleran, preghuntáronlle como era costume:

  • ¿Oístelas misas de Nadal?

Respondeu el:

  •  Se Deus quer (significa que si)



Contestou a Santa Compaña:

- Ben che cadrou. (Salvástete)

Entón, non o levaron. Se non as oíra, levábano.

 


A MULLER E A MACHADA


Un home peghoulle a unha muller. E preghuntoulle ela:

  • ¿Elogho, por qué me peghas?

Dille el: 
 
  • Para que non préstela machada.



Respóndella ela: 
 
  • Pero, se aínda non a temos.

Contéstalle el:

  • Para cando a teñamos.



OS IRMÁNS E AS SARDIÑAS
 


Daquela, era costume que ghrupos de xente de distintas aldeas da parroquia de Cures, foran buscar cestos de sardiñas na temporada delas, ao muelle de Portosín.

Para eso, collían o Camiño Real ou Sacramental, desde o alto da Ameán á altura de Carboeiro. 



E por el, que iba monte a través, pasaban polas Aldeas do Monte e, baixaban hastra Nebra. Logho, desde ahí, iban hastra o muelle de Portosín.


Diçir que Portosín quedáballe máis perto ca Aghüeiros, en Rianxo. Estas últimas, teñen fama de seren moi boas sardiñas, anque as de Portosín, están ben tamén.



Entón conta un conto, máis ben realidade de dous irmáns, que logho de cargharen as sardiñas nos çestos, subían con elas na cabeça por Xamiñón arriba (beira do Iroite que dá a Calo-Nebra, antes de cheghar á Ghraña). 



Con eles, iba outro ghrupo de xente que tamén viñan con çestos de sardiñas. Nese recorrido, un dos irmáns foi quedando atrás e o outro iba diante, co resto da xente.

O que iba atrás, chamado José, diçía: 
 
  • Esperade por min.
     


Entón, o irmán de diante, parou e aghardou por el, diçíndolle:

  • ¡O que non corre voa, José! ¡O que non corre, voa!



O HOME QUE QUERÍA MATAR OUTRO HOME
  
 


Era un home que un día saleu para fóra da casa e dixo: 
 
  • Vou matar un home!

E o primeiro que veu, foi a un vello. E díxose: 
 
  • Boeno, este xa foi.



Foi máis para diante e topou cun rapás. E falou para sí: 
 
  • Este aínda o ha de ser.
 


E veuse sen nada.



O HOME EMBARCADO E A MULLER


 


Era un home que naveghaba. Mandáballe cartos á muller. El tamén lle preghuntaba por carta a ela, como lle iba e se acabara os cartos. E ela, escribíalle:

  • No tengo, ni debo.



O CLIENTE E O TABERNEIRO

 

Cheghan dous a un bar e sáltalle o taberneiro:

  • Unha copa de viño ribeiro e, vai tomar polo cu o taberneiro.



E respóndelle o taberneiro:

    - Unha copa de aghuardiente, vai tomar polo cu o cliente.


A VELLA QUE INVITABA A COMER



Era un matrimonio de vellos que tiña a casa na beira dun camiño. E á muller, dábaselle por invitar á xente que pasaba por alí. Un día, pasaba unha parella xoven (moço e moça) e, díxolle a vella da casa:

  • ¡Vinde comer o caldiño, oh! Vinde! ¡Vinde comer o caldo! ¡Vinde oh!



Din eles:

  • Non, oh! ¡Non imos, oh! ¡Non imos!



E cando marcharon, dille o home da vella:

  • ¡Pero ti, muller! ¡A invitar a tomar o caldo! ¡E se viñeran, non temos caldo, nin boroa!



O HOME E A OPERAÇIÓN



Un que foi ao médico e, cando cheghou de volta á casa, dille a muller:

  • ¿Qué che dixo o médico?

Responde el:

  • Que me oupere.



A esto, contesta ela:

  • Pois, oupérate home, oupérate. Se pagharas ti, pero pagha o seghuro.



O DONO E AS CEREIXAS



Un home tiña moitas çereixeiras e apañábanse para vender. Entón, como non daba abasto el só, chamaba mulleres para as apañar. E, díxolle a elas que cantaran seghuido.



Esto era, porque mentres cantaban, non lles comían çereixas.



O BORRACHO



Era un que iba a un bar e, díxolle ao taberneiro:

  • Póñame catro taças de viño. E bebeuno.

E a seghunda ves, faloulle:

  • Aghora, póñame tres. E bebeunas.



Por último, sentençiou:

  • E aghora, póñame dúas que, canto menos bebo, máis borracho estou.
(Porque xa o tiña no corpo.)


 
A NORA E OS CARTOS:



Era unha soghra, máis unha nora e tiñan xornaleiros pola semana a traballar. 


 
E cando cheghou o sábado, díxolle a soghra á nora:

  • Miña filla, ¿elogho por qué non lle paghas ás mulleres porque mañán é dominco e, teñen que arreghlar a súa vida?



Contéstalle a nora:

  • Boeno. Págholle para a semana, porque así miro un pouco máis de tempo para os cartos. (Daquela paghaban pola semana.)