O GHATO E A SARDIÑA. HISTORIAS DE FAMILIA, por Ramón Laíño

Non hai moitos anos que o ofiçio de ferreiro era algho sumamente indispensable para a xente e, estaba moi presente no vivir de cada día.

A comunidade preçisaba de utensilios cos que traballar a terra, alambrar as viñas, ferrar os animais, façer as tarefas da casa, etç.

Daquela, no ano 1934, instalouse unha forxa nun pequeno cuberto, en Cures de Riba, perto da pista de Boiro-Noia. Este taller contaba co propio ferreiro e, un aprendís de 13 ou 14 anos que estivo no período do 1934 ao 1936.
 

Un día de bo tempo, o dono preparou unha pequena foghueira diante da casa. 

Logho, cando foi quedando a brasa, colleu sardiñas xa areadas con sal, e púxoas nun asador que deitou nas ascuas.

Entón, encomendoulle ao rapaçolo que as fora atendendo, mentres el traballaba na forxa. Por tanto, o xoven estuvo tendo conta delas, dándolle a volta cando o requiriron.

 

Mentes o moço coidaba das sardiñas, o ferreiro batía no cuberto. 

Cando o aprendís veu que lle faltaban pouco, e como había alghunhas máis por façer, deçideu ir á coçiña en busca dunha fonte para botalas nela.

 

Daquela, case non había nincún coche por esta vía. Se acaso, un en todo o día, ou pouco máis. A estrada era unha pista máis estreita, con barro e pedraghullo pisado.

 

No intre que o rapás xa collera a fonte no alçadeiro, sinteu o ruído dun coche. 

E, todo curioso, saeu axiña para velo. Xa fóra, cando mirou para o vehículo, tamén veu ao ghato da casa intentando coller unha sardiña asada. 

 

Vai el, e instintivamente escorrentou ao animal, 

o cal deixou a sardiña no chan e, liscou miando. 

O xoven, recolleu a sardiña, limpouna e púxoa de volta no asador.

Perdidos de vista o coche e mais o ghato, pensou para sí: “Ao dono vaille estranar que o ghato non ande por aquí, arredor das sardiñas. Ademáis, se quedou lastimado e tomou medo, fuxindo para lonxe, eu podería diçirlle que o atropellou un vehículo.” De seghuido, dixo en vos baixa: “Así o farei.”

Ao pouco, veu o ferreiro e ollou o traballo. Pareçeulle que as sardiñas estaban ben feitas. Pero, estranoulle non ver ao ghato da casa arredor delas, sabendo que lle ghustaban moito.

 

Preghúntalle o ferreiro:

• ¿Elogho, o ghato? ¿Seica non lle ghustan as sardiñas?

A todo esto, respóndelle o aprendís:

• Atropellouno un coche e fuxeu para lonxe. Pode ser que estea ferido.

 

O dono co propósito de saber, escubichou:

• ¿Sabes que coche era e, vístelle a matrícula?

Moço:

• Xa iba lonxe e non lla puden ver

Ao final, o conto non dou para máis e rematou así. O ghato xa apareçería cando pudera e, lle viñera ben.

OS IRMÁNS E AS MOÇAS. HISTORIAS DE FAMILIA, por Ramón Laíño

Das innumerables vivençias familiares, perduran varias anécdotas resaltables, ocorridas entre dous tíos maternos.

Por veçes, as distintas formas de ser resultan curiosas, e en ocasións, divertidas.

Un xeito de começar podería corresponder ao máis maior, por eso da idade. Tal ves, fose açertado calificar a súa personalidade como serena, prudente e pícara.

O seu interese en buscar unha moça, baseábase en camiñar a pé. E o ámbito de exploraçión abarcaba a propia parroquia, e sitios limítrofes. Pouco a pouco, foi recalando nunha aldea veçiña, a cal lle interesou máis que outras. 

 

Doutra parte, o máis novo destacaba pola súa efusividade e ansia de aventura. Máis dado a búsquedas lonxanas e arriscadas. 

Dentro dos ghrupos cos que se relaçionaba o máis xoven, coma quen dí aínda un adolesçente, destacaba en façerse ver. Fose cantando, competindo, etc, con claro afán de relevançia. 

 

A diferençia do máis maior, o máis novo quixo façerse cunha biçicleta (non frecuente daquela), acorde cos seus propósitos de despraçamento. 

 

En canto á búsqueda de amoríos, servíase do biçiclo, explorando territorios máis distantes. 

 

E un día que viña o xoven de moçear de lughares alonxados, dille o máis vello:

• ¡Non vais ás moças a tan lonxe, oh!

O maior, que era pillo e pavero, continuou diçindo:

• Cásome eu con aquela muller de Bermo, ancha e corpulenta, e xa temos muller para os dous.

Entón, contéstalle o máis novo, resoltamente:

- Non! Que eu quero unha muller para min solo! (Fora como fora a muller, sería soamente para el).

OS IRMÁNS E AS FANECAS. HISTORIAS DE FAMILIA, por Ramón Laíño

Érase na infancia de miña nai, cando dous irmáns seus, aínda estaban solteiros. Daquela, todos vivían na casa de meus avós maternos, Ramón e Esperança.

Desta parella fraterna, o primeiro sacáballe en idade, uns cantos anos ao seghundo. Anque era máis maior, sen embargho tiña condiçión de pillabán e bromista.

O irman mais vello xa levaba un tempo andando ás moças. Por outra parte, o mais novo que tería de deçaoito anos para riba, empeçaba moçeando.

Cada un ía a diferentes sitios, reghresando por camiños distintos.
 

Unha noite, á hora de volver para a casa, había fanecas fritidas para cear.

E quen primeiro cheghou, foi o máis vello dos dous. Así que tomou asento e, púxose a comer as fanecas ghrandes. Ao final, quedáronlle as máis pequenas para seu irmán.

 

Cando cheghou o máis novo e comprobou que seu irmán comera as de maior tamaño, dille:

¡Arrecarallo! ¡Es ben ghalopín! ¡Deixástesme as máis pequenas para min!

Respóndelle o que cheghara primeiro,

¿Elogho ti, se viñeras antes, cales collías?

E o máis novo, asevéralle dun xeito nobre e transparente:

Eu, as máis pequenas. 

Dille o maior:

Boeno. Pois así, xa as tes. 

AMAÑEÇER, por Ramón Laíño

¡Qué sublime fermosura!

En amorosa poesía vai espertando Lourenço por detrás do monte.
 

Singhular momento en que paseniñamente renaçe un novo día, tal ves dourado.
 

Ábrense os ollos á vida, continuando onde a deixamos onte;
 

mentres respiro profundo a esperança dun porvir, soño saghrado.
 

Coa frescura da mañán, começa o bulir da xente e, de case todo ser vivinte.
 

Melodía dun prinçipio esperado que se aviva tras un novo naçemento.
 

Por ti reviven os meus sentidos, por ti vén a claridade da primeira lus da alba.
 

Xa os paxariños cantan coa aleghría da madrughada.
 

Fresca fraghançia, perfume de vida que quero arreçender.
 

Perçibo a liberdade dos sentimentos, viaxando a través da brisa.
 

Con renovada força, reapareçe cada día nun novo amañeçer.
 

Tócoche muller e, abráçoche. O calor do teu corpo dáme amor, abrigho e tenrura.
 

Unha ves máis, desexo reter este preçioso momento, durmindo ao teu lado.
 

Sinto que a túa mirada misteriosa éncheme de cariño e confiança.
 

Por esto, baixo o seu esplendor, quero volver acariçiarche e sentir de novo este contento.
 

Amañeçer. Horiçonte que contemplo nun ceo que pode ser açul e transparente.
 

Todo é maxia ao meu arredor. Mestura de cores, sons da natureça, amor pleno.
 

Es oportunidade de ser alimento da alma. Tan só amar ou axudar a un semellante. 
  

Nada alterará este rexurdir ilusionado, acaso fagha frío ou estea nubrado.
 

Senda á que retornamos, começando a vivir como se fora o primeiro instante.
 

Latidos de paixóns, açelérase o coraçón coa visión dun cadro poético.
 

Sí! A partir de hoxe vivirei como quero ser.
 

Aqueles propósitos de antano non volverán caer.
 

Esta ves farase realidade. A miña vida será luminosa e radiante.

TRASLADO DO MOSTEIRO Á VILA DE NOIA, 2.ª PARTE, por Ramón Laíño

Atopámonos na corredoira que vai por detrás da ighrexa, en concreto, da capela da Epístola correspondente ao altar maior. O cordón fransçiscano decora a porta da ala septentrional.

Hai dous contrafortes, ou estribos nos esquinais, que permiten ao muro resistir empuxes, transmitindo as carghas transversais á cimentaçión. 

 

Vemos un escudo dunha casa nobiliar.

Xardín con árbore. 

 

Fin da corredoira, e ollamos para atrás o tramo recorrido.

Casa antigha, perto da ighrexa.

Ao seu carón, érghuese outra vivenda máis alta, con arcos de xanelas estilo oxival en balcóns saíntes, e tamén marcos rectanghulares en balcóns abertos.  

Comprobamos que na esquina da capela prinçipal, perto do contraforte, 

 

hai un blasón ou escudo.

Perspectiva frontal da referida secçión.

 

Imos encarando a fachada da capela da Epístola.  

E na fronte superior do contraforte esquerdo, encóntrase un escudo dunha casa nobre.

Capela Epistolar.

Outra perspectiva desta capela. Vense pombas no tellado.

 

Lateral da ighrexa de San Françisco. 

 

Xardín.

Pedra decorando o xardín fronte á fachada sur da ighrexa de San Françisco.

Fonte deste patio.

O convento de San Françisco que forma conxunto coa ighrexa, foi construído no ano 1522, por doaçóns da nobreça do lughar, mesturando estilo ghótico e renaçentista. Dunha soa nave dividida en cinco tramos, moi espaçioso e proporçionado. Ten planta de crus latina con braços de cruçeiro curtos e capela maior rectanghular. 
 

Na data referida do parághrafo anterior, érghuese a capela maior da nova ighrexa de San Françisco, da que son benefactores os marqueses de Vilagharçía.

Chama a atençión o feito de que se empregha, como se di textualmente en documentos escritos: “toda la cantería labrada y arcos y puertas, y las demás piedras de molduras que se han sacado del monasterio de San Francisco el viejo”; é diçir, o que anteriormente existeu en Sueiro. Tamén se seghuiron as obras ghraçias ás esmolas dos devotos.

A ighrexa de San Françisco pertençeu ao convento dos françiscanos. Atópase na Alameda de Noia. É un edifiçio do século XVI, de estilo renaçentista, erghuido ghraçias ás doaçóns das familias de Noia. Tellado de tella, torre-campanario de tres corpos, obra do mestre Rodrigho de Sedo.

Os françiscanos instaláronse na vila de Noia no ano 1522. 

 

Poden verse numerosos escudos e blasóns, tanto no exterior coma no interior do templo.

Arboreda do xardín.

Fachada entrada lateral e frontal da ighrexa de San Françisco.

Escaleiras e parte do patio.

Entrada do templo, e casa do conçello.

No antigho solar do convento de San Françisco erghueuse no século XX o paço muniçipal, aproveitando peças doutras construcçións antighas.

 

Na parte posterior do convento, do cal forma parte, amósase un fermoso claustro, de estilo oxival renaçentista. Trala exclaustraçión dos françiscanos instaláronse as dependençias municipais sobor o claustro alto, e no baixo situouse o cárçere.

Frontal e campanario.

Porta de entrada oxival, característico do estilo ghótico.

Interior do templo. A bóveda desta capela así como das capelas laterais, son de cruçería propias de finais do ghótico tardío, sostidas por nervaduras de complicada factura.

Arcos con nervadura, sillares, bancos para sentarse e altar maior ao fondo.

Nunha destas capelas laterais atópanse dous sepulcros de fins do século XVI que presentan cabaleiros coas súas armas e cabeças descansando sobor almofadas. 

Moitos cabaleiros foron enterrados nesta ighrexa pero as sepulturas desapareçeron coa desamortiçaçión de Mendizábal no século XIX. Tamén desapareçeron interesantísimos documentos que se custodiaban no seu arquivo. Consérvanse dúas tumbas na capela Epistolar.

 

Na clave do arco, sobor o sepulcro do cabaleiro da Orde de San Xoán de Malta, Françisco Bermúdes de Castro, hai un escudo coa crus desta Orde.

O sarcófagho que gharda os restos deste cabaleiro ten sobor a tapa a súa estatua xaçente, coa mesma crus de Malta sobor do peito. Unha inscripçión e un escudo serven para identificar á persoaxe aquí enterrada. O cabaleiro apareçe vestindo armadura completa coa viseira levantada, pareçe durmir. A man esquerda semella que a usa para descansar, mentres a outra apóiaa nas costas. Os pés descansan sobor un can.

No outro sepulcro pódese ler: “aquí xaçe Pedro de Losada, fillo de Alvaro Vasques de Sanabria e súa muller Inés Ianes Dacosta, contino da súa Maxestade”.

Denominábase contino a cada un dos cen membros da Gharda Real que velaban, de cotío polos monarcas e súa familia. 

Corpo creado por don Alvaro de Luna, deica mediados do século XV, en tempos de Xoán II de Castela, para defender ao monarca dos continos ataques da nobreça e que, máis tarde, os Borbóns transformaron no Real Corpo de Alabardeiros.

No seu interior destacamos a capela da Epístola e o seu retablo do século XX.

Por outra banda, no lado da Epístola ábrese un nicho, que se chamou do Ecce Homo- por ser durante moito tempo o sitio de tal devoçión-, na parte do evanxeo disponse outro, que se correspondeu co saghrario, ademáis da porta de acçeso á sacristía.